Khi anh chị em đã ra ở riêng mà vẫn muốn góp tiền cho một gói chung, câu hỏi đầu tiên không phải chia bao nhiêu, mà là dịch vụ đó có cho phép người ở khác nhà dùng chung không. Nhiều gói gia đình gắn với một hộ, một địa chỉ; dùng chung xuyên nhà là trái điều khoản và có thể bị khoá. Qua được câu hỏi đó rồi mới đến chuyện tiền.
Trường hợp gặp nhiều hơn cả lại không phải anh chị em dùng chung, mà là anh chị em cùng góp để trả các gói cho bố mẹ: gói truyền hình trên tivi phòng khách, kho ảnh lưu đám mây để ông bà xem ảnh cháu, ứng dụng nghe đọc sách. Bài này bàn cả hai tình huống: cách chia, cách lập quỹ góp đều đặn, ai lo nhắc, và nói gì khi có người muốn thôi góp. Số tiền trong bài là ví dụ giả định.
Trước khi chia tiền, kiểm xem có được dùng chung không
Điều khoản về gói gia đình của các dịch vụ không giống nhau, và mỗi nơi lại thay đổi theo thời gian. Có dịch vụ định nghĩa gia đình là những người sống cùng một địa chỉ và có cơ chế xác nhận. Có dịch vụ chỉ giới hạn số người, không hỏi chỗ ở. Có dịch vụ cho phép một tài khoản xem trên vài thiết bị nhưng yêu cầu các thiết bị thuộc cùng một hộ. Vì vậy, đừng dựa vào lời bạn bè kể hay kinh nghiệm cũ, hãy đọc phần trợ giúp hiện hành của chính dịch vụ đó.
Nếu điều khoản yêu cầu cùng hộ, phương án đúng là mỗi nhà một gói riêng. Một số người tìm cách lách bằng mạng riêng ảo hoặc đăng nhập giả vị trí; đây là dùng trái điều khoản, có thể dẫn tới mất tài khoản, mất lịch sử, và người đứng tên là người chịu. Không đáng đổi vài chục nghìn mỗi tháng lấy rủi ro đó.
Ngược lại, có những gói hợp cho anh chị em ở xa: gói lưu trữ cho phép mời thành viên mà không đòi chung địa chỉ, gói phần mềm cho phép vài người dùng, hoặc đơn giản là các gói đặt cho chính nhà bố mẹ. Với gói cho bố mẹ, người dùng là bố mẹ, còn anh chị em chỉ là người góp tiền; chuyện cùng hộ không đặt ra. Đây là tình huống phần còn lại của bài tập trung vào.
Gói cho bố mẹ: hỏi bố mẹ dùng gì trước khi góp
Anh chị em ở xa thường muốn bù đắp bằng cách mua cho bố mẹ thật nhiều: gói truyền hình nhiều kênh nhất, kho ảnh dung lượng lớn nhất, thêm gói nghe sách, thêm ứng dụng gọi video có trả phí. Sau vài tháng, bố mẹ chỉ xem đúng mấy kênh quen, kho ảnh mới dùng một phần nhỏ, ứng dụng nghe sách chưa mở lần nào. Tiền góp đều đặn mà phần lớn đi vào chỗ không ai dùng.
Trước khi chia tiền, một người, thường là người ở gần, hỏi bố mẹ những câu cụ thể: tối thường xem gì, có hay xem lại ảnh cháu không, có muốn nghe truyện hay nghe nhạc lúc làm vườn không. Câu trả lời của bố mẹ quyết định danh sách gói, chứ không phải điều các con nghĩ là bố mẹ cần.
Một điểm nữa: gói chỉ có ích khi bố mẹ tự mở được. Gói truyền hình trên tivi cần cái điều khiển dễ dùng và một người dạy đến khi quen; kho ảnh cần ai đó đặt sẵn album cho ông bà. Phần công sức này nên tính vào khi phân việc giữa anh chị em, vì có khi nó quan trọng hơn tiền góp.
Cuối cùng, nên để tên dịch vụ và người đứng tên của các gói cho bố mẹ ở chỗ bố mẹ biết. Nếu có ai gọi điện báo "gói của bác sắp hết hạn, cần gia hạn ngay", bố mẹ đối chiếu được và gọi hỏi con trước khi làm gì.
Ba cách chia và khi nào hợp
Không có cách chia nào công bằng tuyệt đối. Điều quan trọng là cả nhà chọn một cách, nói rõ ra, và giữ được lâu. Bảng dưới so ba cách phổ biến.
| Cách chia | Hợp khi | Dễ vướng ở đâu |
|---|---|---|
| Chia đều mỗi người một phần | Thu nhập các anh chị em gần nhau, số gói ít | Người thu nhập thấp hơn ngại nói là nặng; người dùng ít thấy thiệt |
| Chia theo khả năng, người khá hơn góp nhiều hơn | Thu nhập chênh lệch rõ, mọi người đồng thuận | Dễ thành chuyện so bì nếu không nói thẳng từ đầu; cần xem lại khi hoàn cảnh đổi |
| Mỗi người nhận trọn một gói | Có đủ số gói để mỗi người một cái, giá các gói gần nhau | Một gói tăng giá thì một người gánh; người nhận gói rẻ có thể bị nghĩ là góp ít |
Ví dụ giả định: ba anh chị em cùng lo ba gói cho bố mẹ, tổng 300 nghìn mỗi tháng. Chia đều là mỗi người 100 nghìn. Nếu chia theo khả năng, người anh cả góp 150, hai em mỗi người 75. Nếu mỗi người nhận một gói, người nhận gói đắt nhất có thể phải trả 150 trong khi người khác chỉ 60. Viết cả ba phương án ra giấy rồi bàn, mọi người sẽ thấy rõ hơn là nói miệng.
Lập quỹ góp để không ai phải ứng trước
Rắc rối hay gặp nhất là một người trả bằng thẻ của mình, rồi cuối tháng đi đòi từng người. Sau vài tháng, người ứng trước mệt, những người khác ngại vì bị nhắc. Một quỹ góp nhỏ tách khỏi tiền riêng giải quyết được phần lớn chuyện này.
- Chọn một người giữ quỹ, thường là người đứng tên các gói hoặc người ở gần bố mẹ nhất.
- Người giữ quỹ dùng một tài khoản ngân hàng hoặc ví riêng chỉ cho việc này, gắn thẻ của tài khoản đó vào các gói.
- Thống nhất ngày góp, đặt trước ngày trừ tiền của gói sớm nhất ít nhất một tuần, để quỹ luôn đủ.
- Mỗi người cài chuyển khoản định kỳ trong ứng dụng ngân hàng của mình vào ngày đó, nếu ngân hàng có tính năng này, để không phải nhớ.
- Góp dư một chút so với tổng các gói, ví dụ giả định thêm một phần mười, để có khoản đệm khi một gói tăng giá.
- Mỗi quý, người giữ quỹ gửi vào nhóm một dòng: đã thu bao nhiêu, đã trả gói nào, còn dư bao nhiêu.
Khoản đệm nghe có vẻ thừa, nhưng chính nó giúp quỹ không bị âm khi một dịch vụ báo tăng giá giữa năm hoặc khi một người chậm góp vài ngày. Cuối năm, nếu dư nhiều, cả nhà quyết dùng khoản đó cho việc gì, ví dụ trừ vào tháng góp kế tiếp.
Ai nhắc, nhắc thế nào cho khỏi mất lòng
Người giữ quỹ không phải người đi đòi. Chuyển khoản định kỳ tự động làm thay việc nhắc. Khi ai đó không cài, người giữ quỹ chỉ cần gửi một tin chung hằng tháng, không gọi tên từng người.
Nhắc trong nhóm nhỏ, không nhắc trong nhóm họ hàng. Chuyện tiền giữa anh chị em nên nằm trong nhóm của chính những người góp. Nhắc trước mặt cô dì chú bác dễ thành chuyện thể diện.
Ghi chép thay cho trí nhớ. Một bảng tính đơn giản với cột ngày, người góp, số tiền, khoản chi, kèm ảnh chụp hoá đơn từ dịch vụ. Ai cũng xem được, không ai phải hỏi "tháng trước đã góp chưa".
Tách chuyện góp tiền khỏi chuyện ai chăm bố mẹ nhiều hơn. Người ở gần bố mẹ thường đã góp nhiều công sức; đừng để chuyện vài chục nghìn tiền gói trở thành chỗ so đo công sức. Nếu muốn tính công, bàn riêng một lần, rõ ràng.
Khi có người muốn rút hoặc góp không đều
Hoàn cảnh của mỗi người thay đổi: mất việc, sinh con, chuyển ra nước ngoài. Việc một người muốn thôi góp không phải chuyện bất thường, và cách nhà xử lý lần đầu sẽ quyết định không khí của những lần sau. Cách nói dễ chịu nhất là tách hai câu hỏi: gói đó có còn cần cho bố mẹ không, và phần tiền của người rút ai sẽ gánh.
Câu hỏi thứ nhất thường bị bỏ qua. Có khi chính lúc một người rút ra lại là dịp nhìn lại: gói truyền hình bố mẹ thật sự xem bao nhiêu kênh, kho ảnh đã dùng hết dung lượng chưa, gói nghe sách có ai mở không. Bớt được một gói, chuyện chia tiền nhẹ đi hẳn.
Với câu hỏi thứ hai, nên đặt sẵn từ đầu một quy ước: ai rút thì báo trước một tháng, phần còn lại chia lại theo đúng cách đã chọn. Người rút không bị coi là bỏ bố mẹ; người ở lại không bị coi là bắt buộc phải gánh. Khi quy ước có sẵn, không ai phải tự nghĩ ra cách nói trong lúc khó xử.
Trường hợp có người góp chậm kéo dài, thay vì nhắc mãi, cả nhà có thể giảm phần góp của người đó, hoặc chuyển cho họ phụ trách việc khác không dính tới tiền như cài đặt, hướng dẫn bố mẹ dùng.
Những thứ không nên đưa vào gói chung giữa anh chị em
Gói chung giữa các nhà khác nhau có ranh giới riêng. Những thứ dưới đây nên để mỗi nhà tự lo:
- Tài khoản lưu tài liệu công việc, hợp đồng, giấy tờ của công ty mỗi người.
- Kho ảnh riêng của gia đình nhỏ từng người; chỉ chia vào kho chung những ảnh muốn cả họ cùng xem.
- Các gói gắn với thẻ tín dụng cá nhân của một người mà người khác không có quyền xem sao kê.
- Tài khoản của các cháu nhỏ: giới hạn chi tiêu và nội dung của mỗi cháu là việc của chính bố mẹ cháu quyết.
- Bất kỳ gói nào mà điều khoản yêu cầu thành viên cùng hộ.
Giữ được ranh giới này, gói chung giữa anh chị em sẽ chỉ còn những thứ ít gây tranh cãi: các gói cho bố mẹ, kho ảnh chung của cả họ, và vài gói mà điều khoản cho phép dùng xuyên nhà.
Câu hỏi thường gặp
Anh chị em ở khác nhà có dùng chung gói gia đình được không?
Tuỳ điều khoản từng dịch vụ. Nhiều gói gia đình yêu cầu thành viên cùng một hộ, dùng xuyên nhà là trái điều khoản và có thể bị khoá. Có gói lưu trữ hoặc phần mềm không đặt điều kiện này. Đọc phần trợ giúp hiện hành trước khi mời.
Nên chia đều hay chia theo thu nhập khi góp tiền gói cho bố mẹ?
Cả hai đều được, miễn mọi người đồng thuận và nói rõ từ đầu. Chia đều hợp khi thu nhập gần nhau; chia theo khả năng hợp khi chênh lệch rõ. Viết các phương án ra giấy với số cụ thể rồi bàn sẽ dễ thống nhất hơn.
Ai nên giữ quỹ góp tiền các gói chung?
Thường là người đứng tên các gói hoặc người ở gần bố mẹ nhất. Người giữ quỹ dùng một tài khoản riêng chỉ cho việc này và gửi tổng kết thu chi mỗi quý để mọi người cùng thấy.
Có cách nào để không phải nhắc anh chị em góp tiền mỗi tháng?
Mỗi người cài chuyển khoản định kỳ trong ứng dụng ngân hàng vào một ngày cố định trước ngày trừ tiền của gói, nếu ngân hàng có tính năng đó. Quỹ góp dư một chút làm khoản đệm để không bị âm khi có người chậm vài ngày.
Một người muốn thôi góp thì xử lý thế nào cho êm?
Tách hai câu hỏi: gói đó có còn cần không, và phần của người rút ai gánh. Tốt nhất đặt sẵn quy ước từ đầu là ai rút thì báo trước một tháng, phần còn lại chia lại theo cách đã chọn.
Dùng mạng riêng ảo để anh chị em ở xa vào chung gói có sao không?
Đó là dùng trái điều khoản nếu dịch vụ yêu cầu cùng hộ. Rủi ro là tài khoản bị hạn chế hoặc khoá, mất lịch sử và dữ liệu, người đứng tên chịu hậu quả. Mỗi nhà một gói riêng là phương án đúng.