Tiền game của con nên là một khoản cố định do cha mẹ quyết, con biết trước và tự quản trong phạm vi đó, thay vì mỗi lần con xin là một lần thương lượng. Khi không có khoản cố định, tiền game hoặc bị cấm hẳn rồi con tìm cách lén, hoặc được cho tuỳ hứng rồi cuối năm cộng lại thấy giật mình.
Bài này giúp cha mẹ phân biệt các kiểu tiêu tiền trong game, vì gói thuê bao hằng tháng, vé theo mùa và nạp vật phẩm lẻ có cơ chế rất khác nhau. Sau đó là cách đặt khoản cố định, chọn nguồn tiền, quy ước với vật phẩm ngẫu nhiên và việc làm khi con lỡ chi quá tay. Mức tiền bao nhiêu là chuyện mỗi nhà tự quyết theo hoàn cảnh; bài không đưa ra con số nên theo. Cài đặt chặn mua trên máy là chuyện thao tác, không bàn ở đây.
Ba kiểu tiền đi ra khỏi ví qua game
Kiểu thứ nhất là gói thuê bao: trả đều mỗi tháng hoặc mỗi năm để được chơi một thư viện game, chơi trực tuyến với người khác, hoặc nhận thêm quyền lợi. Đây là kiểu dễ quản nhất vì số tiền cố định, giống một gói xem phim.
Kiểu thứ hai là vé theo mùa: mua một lần cho một mùa vài tuần hoặc vài tháng, chơi đủ thì mở được phần thưởng. Hết mùa thì vé hết giá trị và mùa mới lại có vé mới. Về thực chất, đây cũng là một khoản định kỳ, chỉ là không tự trừ tiền mà dựa vào việc con muốn mua lại mỗi mùa.
Kiểu thứ ba là nạp vật phẩm lẻ: mua tiền trong game rồi đổi lấy trang phục, nhân vật, vật dụng. Đây là kiểu khó quản nhất, vì mỗi lần chi nhỏ, không có kỳ hạn, và tiền trong game thường được đặt theo những đơn vị khiến người chơi khó quy ra tiền thật.
Hiểu ba kiểu này giúp cha mẹ bớt lẫn lộn khi con xin. Con xin "tiền game" có thể là xin gia hạn một gói đã có, xin mua vé mùa mới vì bạn bè đều mua, hay xin nạp để mua một bộ trang phục. Ba lời xin cần ba cách trả lời khác nhau.
Mỗi kiểu chi cần cha mẹ để ý điều gì
Bảng dưới gom các điểm cha mẹ cần biết với từng kiểu chi, không phụ thuộc trò chơi hay nền tảng nào.
| Kiểu chi | Tiền đi thế nào | Điều cha mẹ cần để ý |
|---|---|---|
| Gói thuê bao | Tự trừ định kỳ vào thẻ hoặc tài khoản kho ứng dụng | Ai đứng tên, ngày gia hạn, có trùng với gói khác trong nhà không |
| Vé theo mùa | Mua từng mùa, không tự trừ nhưng lặp lại | Cộng cả năm có bao nhiêu mùa; con có chơi hết mùa không |
| Nạp vật phẩm lẻ | Từng khoản nhỏ, không giới hạn số lần | Thẻ có đang lưu sẵn trên máy không; mỗi lần mua có cần duyệt không |
| Vật phẩm ngẫu nhiên | Trả tiền để mở một phần thưởng không biết trước | Dễ mua lặp lại vì muốn có món hiếm; cần quy ước riêng |
Cột cuối là danh sách việc cha mẹ nên kiểm một lần cho mọi trò chơi con đang chơi. Cách bật chế độ duyệt mua hay gỡ thẻ khỏi máy phụ thuộc thiết bị và đã có hướng dẫn riêng; ở đây chỉ cần biết những lỗ hổng đó có tồn tại.
Vì sao game làm trẻ dễ chi quá tay
Tiền trong game che mất tiền thật. Con thấy một món giá vài trăm đơn vị tiền ảo, không thấy nó tương đương bao nhiêu nghìn đồng. Gói tiền ảo thường bán theo mức không khớp với giá món đồ, nên luôn dư một ít, kéo con nạp thêm lần nữa.
Thời hạn tạo áp lực. Món đồ chỉ bán trong vài ngày, mùa sắp hết, ưu đãi đếm ngược. Người lớn còn khó cưỡng, trẻ con càng khó.
Bạn bè cùng chơi. Ở tuổi đi học, có cùng trang phục hay cùng nhân vật với nhóm bạn là chuyện được để ý. Cha mẹ nên hiểu đây là nhu cầu xã hội thật của con, không chỉ là đòi hỏi vô lý.
Một chạm là xong. Khi thẻ đã lưu trong máy và không cần duyệt, khoảng cách giữa muốn và mua chỉ là một cái chạm, không có lúc nào để suy nghĩ lại.
Đặt khoản game cố định cùng con
Khoản cố định chỉ có tác dụng khi con hiểu và đồng ý với nó. Một buổi nói chuyện có cấu trúc giúp việc này dễ hơn:
- Mời con kể con đang chơi những game nào, đã chi gì trong mấy tháng qua, muốn chi gì sắp tới.
- Cùng con quy các khoản đó ra tiền đồng, viết lên giấy. Nhiều trẻ ngạc nhiên khi thấy tổng.
- Cha mẹ quyết mức tối đa mỗi tháng hoặc mỗi mùa, dựa trên hoàn cảnh nhà mình. Có thể bằng không; đó cũng là một quyết định hợp lệ nếu được giải thích.
- Thống nhất nguồn tiền: lấy từ tiền tiêu vặt, từ tiền mừng tuổi, hay một khoản riêng cha mẹ cho.
- Thống nhất cách mua: con xin cha mẹ nhập mã hay nạp hộ, hoặc dùng thẻ quà tặng có số tiền cố định, không lưu thẻ ngân hàng trong máy của con.
- Ghi các thoả thuận vào một tờ giấy, hai bên cùng giữ, hẹn xem lại sau một học kỳ.
Bước thứ ba là phần của cha mẹ, không cần con đồng ý về con số. Con được góp ý, được trình bày vì sao muốn nhiều hơn, nhưng mức cuối cùng là việc người lớn quyết. Nói rõ điều này từ đầu giúp buổi nói chuyện không biến thành mặc cả.
Lấy từ tiền tiêu vặt hay khoản riêng
Nếu con đã có tiền tiêu vặt, nhiều nhà chọn để tiền game nằm trong đó. Cái lợi là con phải tự cân nhắc giữa món đồ trong game và những thứ khác như đồ ăn vặt, sách truyện, quà sinh nhật bạn. Đây là bài học về đánh đổi rất thật mà không cần ai giảng. Cái khó là con nhỏ có thể dồn hết vào game; khi đó cha mẹ có thể chia tiền tiêu vặt thành phần tự do và phần để dành.
Một số nhà chọn khoản riêng cho game, tách khỏi tiền tiêu vặt, để dễ theo dõi. Cách này hợp với trẻ nhỏ chưa quen tự cân đối. Khi con lớn hơn, gộp dần vào tiền tiêu vặt để con tự quản.
Tiền mừng tuổi dịp Tết là nguồn hay gây tranh luận. Có nhà để con tự quyết một phần, phần còn lại gửi tiết kiệm. Có nhà không cho dùng tiền mừng tuổi vào game. Cả hai đều được, miễn quy ước có trước Tết, không phải đến lúc con cầm tiền mới bàn.
Dù chọn cách nào, hạn chế cho con dùng thẻ ngân hàng của cha mẹ lưu sẵn trên máy. Thẻ quà tặng có số tiền cố định, hoặc nhờ cha mẹ nạp hộ từng lần, giữ cho mức chi không vượt quá điều đã thoả thuận.
Đưa gói game vào sổ gói chung của nhà
Gói game thuê bao thường bị bỏ ngoài danh sách gói của gia đình vì được coi là "chuyện của con". Thực tế nó vẫn trừ tiền vào thẻ của một người lớn, vẫn tự gia hạn, và vẫn có thể trùng lặp: nhà có hai máy chơi game của hai hãng, mỗi máy một gói, trong khi các con chủ yếu chơi một máy. Ghi gói game vào cùng sổ với gói xem phim, gói nhạc giúp cả nhà thấy tổng thật.
Với gói game, cha mẹ nên ghi thêm hai thông tin: ai trong nhà chơi chính, và mùa nào chơi nhiều. Nhiều trẻ chơi dồn vào dịp hè và nghỉ Tết, trong năm học thì gần như không mở máy. Khi đó, tạm dừng gói trong năm học và bật lại khi nghỉ thường rẻ hơn giữ cả năm, miễn điều khoản cho phép và dữ liệu lưu game không bị mất khi dừng.
Cho con cùng tham gia việc ghi sổ là một cách dạy về tiền định kỳ rất gần gũi: con thấy gói của mình nằm cạnh các khoản khác của nhà, và hiểu vì sao cha mẹ hỏi "tháng này con có chơi không" trước kỳ gia hạn.
Vật phẩm ngẫu nhiên cần quy ước riêng
Nhiều game bán những gói mà người mua không biết trước mình sẽ nhận được gì: mở hộp, quay thưởng, rút thẻ nhân vật. Món hiếm có tỉ lệ ra thấp, và cảm giác "lần sau sẽ trúng" khiến người chơi mua lặp lại. Cơ chế này dễ cuốn trẻ em hơn các kiểu chi khác, vì mỗi lần mua đều kèm hồi hộp.
Một số nước đã có quy định riêng hoặc đang tranh luận về loại vật phẩm này trong game dành cho trẻ; tình hình pháp lý ở Việt Nam và ở từng nền tảng có thể thay đổi, nên cha mẹ không nên trông chờ quy định thay mình. Quy ước gia đình rõ ràng có tác dụng trực tiếp hơn.
Vài quy ước nhiều nhà áp dụng: không dùng tiền thật cho vật phẩm ngẫu nhiên, chỉ dùng phần tiền ảo game tặng khi chơi; hoặc cho phép nhưng tính chung vào khoản cố định, hết là hết. Điều quan trọng là giải thích cho con vì sao loại này khác: con trả tiền cho một cơ hội, không phải cho một món đồ. Trẻ hiểu được điều này sớm sẽ bớt bị cuốn theo về sau.
Khi con lỡ chi quá tay
Chuyện con lỡ nạp quá tay xảy ra ở rất nhiều nhà. Cách cha mẹ phản ứng lần đầu quyết định lần sau con có nói thật hay không:
- Giữ bình tĩnh, hỏi con đã mua gì, bằng cách nào, trước khi nói đến chuyện phạt.
- Xem lại lịch sử mua trên tài khoản để biết tổng số tiền và các khoản cụ thể.
- Nếu là mua nhầm hoặc trẻ mua không có sự đồng ý của cha mẹ, liên hệ bộ phận hỗ trợ của nền tảng để hỏi khả năng hoàn tiền; hướng dẫn chi tiết có ở bài riêng về hoàn tiền kho ứng dụng.
- Tìm lỗ hổng: thẻ lưu trong máy, mật khẩu kho ứng dụng con biết, chế độ duyệt mua chưa bật.
- Sửa quy ước thay vì chỉ cấm: con hiểu vì sao lần này vượt và lần sau làm thế nào.
- Nếu số tiền lớn và có dấu hiệu bị dụ dỗ mua hay chuyển tiền cho người lạ, giữ bằng chứng và hỏi ngân hàng phát hành thẻ.
Không nên công khai chuyện con lỡ chi trước họ hàng hay bạn bè con. Con sẽ nhớ cảm giác xấu hổ lâu hơn nhớ bài học về tiền.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cho con tiền nạp game không?
Đó là quyết định của mỗi gia đình. Nếu cho, nên là một khoản cố định cha mẹ quyết, con biết trước và tự quản trong phạm vi đó, thay vì cho tuỳ hứng hoặc cấm hẳn khiến con tìm cách lén.
Mỗi tháng cho con bao nhiêu tiền game là hợp lý?
Không có con số chung. Mức tối đa do cha mẹ quyết theo hoàn cảnh gia đình, độ tuổi và thói quen của con. Con được trình bày mong muốn, nhưng mức cuối cùng là việc người lớn quyết.
Vé theo mùa trong game có phải là khoản định kỳ không?
Về thực chất là có, vì mùa mới lại có vé mới và con thường muốn mua lại. Cộng số mùa trong năm sẽ thấy tổng chi, dù vé không tự trừ tiền như gói thuê bao.
Vì sao vật phẩm ngẫu nhiên trong game cần quy ước riêng?
Vì người mua trả tiền cho một cơ hội nhận món hiếm chứ không phải một món đồ biết trước, nên dễ mua lặp lại. Nhiều nhà không cho dùng tiền thật cho loại này, hoặc tính chung vào khoản cố định.
Con lỡ nạp game bằng thẻ của cha mẹ thì làm gì trước?
Hỏi con bình tĩnh, xem lịch sử mua để biết tổng, liên hệ bộ phận hỗ trợ của nền tảng hỏi khả năng hoàn tiền, rồi bịt lỗ hổng như thẻ lưu trong máy và sửa lại quy ước với con.
Tiền mừng tuổi của con có nên dùng để nạp game không?
Tuỳ gia đình. Có nhà để con tự quyết một phần, phần còn lại gửi tiết kiệm; có nhà không cho dùng vào game. Quan trọng là thống nhất trước Tết, không phải đến lúc con cầm tiền mới bàn.