Nếu bạn vừa nhập số thẻ, ngày hết hạn, mã bảo mật hoặc mã xác thực một lần vào một trang "gia hạn gói" rồi mới thấy nghi, việc đầu tiên là gọi ngay tổng đài ngân hàng in trên mặt sau thẻ hoặc khoá thẻ trong ứng dụng ngân hàng. Không chờ xem có bị trừ tiền chưa, không cố tìm hiểu trang đó là của ai trước. Kẻ gian thường dùng thông tin thẻ rất nhanh, có khi chỉ trong vài phút, và mỗi phút chần chừ là thêm cơ hội cho chúng.
Sau khi thẻ đã khoá, bạn có thời gian để làm các việc còn lại theo thứ tự: đổi mật khẩu tài khoản liên quan, ghi lại bằng chứng, rà các giao dịch, khiếu nại giao dịch gian lận, trình báo, và chặn để chuyện không lặp lại. Bài này đi qua từng việc. Nó không thay cho hướng dẫn của ngân hàng bạn; khi ngân hàng hướng dẫn khác, làm theo ngân hàng.
Mười lăm phút đầu: khoá trước, hỏi sau
Trong những phút đầu, mục tiêu duy nhất là chặn đường tiền. Làm theo thứ tự này, việc nào không áp dụng thì bỏ qua:
- Khoá thẻ ngay trong ứng dụng ngân hàng nếu có chức năng khoá tạm; nếu không, gọi tổng đài ngân hàng in trên thẻ hoặc trên trang chính thức của ngân hàng và yêu cầu khoá.
- Nói rõ với ngân hàng rằng thông tin thẻ đã bị nhập vào một trang giả mạo, kể cả mã xác thực một lần nếu bạn đã nhập, để họ theo dõi và chặn các giao dịch đang chờ.
- Nếu bạn đã đăng nhập ngân hàng điện tử qua trang đó, hoặc đã nhập mật khẩu ngân hàng, đề nghị ngân hàng tạm khoá cả dịch vụ ngân hàng điện tử.
- Nếu thẻ là thẻ tín dụng, hỏi ngân hàng về các giao dịch đang chờ cấp phép trên thẻ; một số giao dịch có thể chưa hiện trong sao kê nhưng đã được ghi nhận.
- Đóng trang giả, không quay lại, không nhập thêm bất cứ gì kể cả khi trang báo lỗi hay đòi xác nhận lại.
Đừng gọi theo số điện thoại hiện trên trang giả hoặc trong thư lừa đảo, kể cả khi số đó được ghi là đường dây nóng của ngân hàng. Chỉ dùng số in trên thẻ hoặc trên trang chính thức mà bạn tự tìm.
Trong giờ đầu: đổi mật khẩu và rà tài khoản bị mạo danh
Nhiều trang gia hạn giả không chỉ lấy thẻ mà còn bắt bạn đăng nhập trước, tức là đã lấy được địa chỉ thư và mật khẩu tài khoản dịch vụ. Nếu bạn dùng cùng mật khẩu đó ở nơi khác, như hộp thư, mạng xã hội, kho ứng dụng, thì những tài khoản đó cũng gặp nguy. Đổi mật khẩu theo thứ tự quan trọng: hộp thư chính trước tiên, vì ai chiếm được hộp thư có thể đặt lại mật khẩu của mọi thứ khác; sau đó tới tài khoản dịch vụ bị mạo danh, kho ứng dụng, ví điện tử và những nơi dùng trùng mật khẩu.
Khi đổi, chọn mật khẩu mới khác hẳn, không chỉ thêm một chữ số. Bật xác thực hai lớp nếu chưa bật. Trong phần bảo mật của từng tài khoản, tìm chức năng đăng xuất khỏi mọi thiết bị để đuổi kẻ gian ra nếu chúng đã đăng nhập.
Tiếp theo, mở tài khoản dịch vụ thật bằng ứng dụng chính thức và xem có gì bị thay đổi: địa chỉ thư khôi phục, số điện thoại, phương thức thanh toán, thiết bị lạ. Bất cứ thay đổi nào bạn không làm đều phải được sửa lại và ghi vào ghi chú sự việc của bạn.
Ghi lại bằng chứng trước khi nó biến mất
Trang giả thường tồn tại ngắn, thư lừa đảo có thể bị hộp thư tự xoá. Trong ngày đầu, gom lại những thứ sau vào một thư mục riêng:
- Ảnh chụp màn hình thư hoặc tin nhắn dẫn tới trang giả, thấy rõ người gửi, thời gian và nội dung.
- Địa chỉ trang giả, chép lại dưới dạng chữ vào ghi chú, không lưu bằng cách mở lại trang.
- Ảnh chụp các màn hình bạn đã thấy trên trang giả, nếu còn trong lịch sử ảnh hoặc bạn đã chụp lúc đó.
- Thời gian bạn nhập thông tin, càng chính xác càng tốt, và thông tin nào đã nhập: số thẻ, mã bảo mật, mã xác thực, mật khẩu.
- Thông báo biến động số dư, tin nhắn mã xác thực bạn nhận được trong khoảng thời gian đó, kể cả những mã bạn không dùng.
- Thời gian bạn gọi ngân hàng, tên hoặc mã nhân viên nếu có, và mã yêu cầu khoá thẻ.
Đừng chuyển tiếp thư lừa đảo cho nhiều người để hỏi ý kiến, vì người nhận có thể bấm nhầm. Nếu cần hỏi, gửi ảnh chụp màn hình thay vì chuyển tiếp thư gốc.
Những ngày sau: rà giao dịch và khiếu nại giao dịch gian lận
Thẻ đã khoá, nhưng có thể đã có giao dịch xảy ra trước khi khoá. Trong vài ngày tiếp theo, đọc kỹ lịch sử giao dịch của thẻ, kể cả các khoản nhỏ: kẻ gian đôi khi thử thẻ bằng một khoản rất nhỏ trước khi rút khoản lớn. Với thẻ tín dụng, đợi sao kê kỳ này và đối chiếu từng dòng.
Mọi giao dịch bạn không thực hiện, hãy báo ngân hàng là giao dịch gian lận và đề nghị tra soát. Kèm hồ sơ bằng chứng đã gom. Ngân hàng sẽ hỏi bạn có nhập mã xác thực một lần hay không; hãy trả lời thật. Việc bạn đã nhập mã có thể ảnh hưởng tới cách ngân hàng đánh giá trách nhiệm, và kết quả tuỳ thuộc quy định của ngân hàng, tổ chức thẻ và tình tiết cụ thể. Nói thật từ đầu giúp hồ sơ không bị nghi ngờ về sau.
Khi ngân hàng trả lời từ chối mà số tiền lớn, hãy đề nghị trả lời bằng văn bản có lý do. Với văn bản đó, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn về những bước tiếp theo, hoặc gửi phản ánh tới cơ quan quản lý ngân hàng theo kênh tiếp nhận chính thức.
Đã nhập gì thì cần làm thêm gì
Mức độ nguy hiểm khác nhau theo loại thông tin bạn đã đưa vào trang giả. Bảng dưới giúp bạn không bỏ sót việc.
| Thông tin đã nhập | Rủi ro chính | Việc cần làm thêm |
|---|---|---|
| Số thẻ, ngày hết hạn, mã bảo mật | Mua hàng trực tuyến bằng thẻ của bạn | Khoá thẻ, xin phát hành thẻ mới với số mới |
| Mã xác thực một lần | Giao dịch được xác thực như chính bạn làm | Báo ngân hàng ngay, rà mọi giao dịch quanh thời điểm đó |
| Mật khẩu tài khoản dịch vụ | Chiếm tài khoản, đổi thông tin thanh toán | Đổi mật khẩu, đăng xuất mọi thiết bị, bật xác thực hai lớp |
| Mật khẩu hộp thư | Chiếm hộp thư, đặt lại mật khẩu nơi khác | Đổi ngay, kiểm quy tắc chuyển tiếp thư tự động lạ |
| Thông tin đăng nhập ngân hàng điện tử | Chuyển tiền khỏi tài khoản | Đề nghị ngân hàng khoá ngân hàng điện tử, đổi thông tin đăng nhập tại quầy hoặc qua kênh chính thức |
| Số căn cước, ảnh giấy tờ | Mạo danh để mở tài khoản, vay tiền | Theo dõi thông tin tín dụng, cảnh giác với khoản vay lạ đứng tên mình |
Nếu bạn không nhớ chính xác đã nhập những gì, hãy giả định trường hợp xấu nhất và làm hết các việc trong bảng. Làm thừa vài việc còn hơn bỏ sót một việc quan trọng.
Đổi thẻ xong: cập nhật các khoản tự động mà không mắc bẫy lần nữa
Khi ngân hàng phát hành thẻ mới với số mới, mọi gói đăng ký đang gắn với thẻ cũ sẽ thanh toán thất bại ở kỳ tới. Đây là thời điểm dễ bị lừa lần hai: hộp thư của bạn sẽ có những thư thật báo thanh toán thất bại, xen lẫn thư giả cùng nội dung. Vì vậy, đừng chờ thư báo; hãy chủ động cập nhật thẻ mới trong ứng dụng chính thức của từng dịch vụ bạn muốn giữ, trong vòng vài ngày sau khi nhận thẻ.
Đồng thời, coi việc đổi thẻ là dịp dọn sổ gói. Mỗi gói buộc bạn phải mở ra và nhập lại thẻ, nên đây là lúc tự hỏi có còn dùng gói đó không. Những gói không còn dùng thì để chúng thanh toán thất bại và tự dừng, sau khi đã kiểm rằng không còn nghĩa vụ trả theo hợp đồng có kỳ hạn. Gói nào giữ lại thì ghi ngày cập nhật thẻ vào sổ.
Nếu gia đình bạn dùng chung một thẻ cho nhiều gói của nhiều người, hãy báo cho cả nhà biết thẻ đã đổi và ai chịu trách nhiệm cập nhật gói nào. Điều này tránh được tình trạng người nhà nhận thư thanh toán thất bại, không biết thẻ vừa đổi, rồi bấm vào một thư giả để "sửa lỗi".
Trình báo: báo ai, báo để làm gì
Báo ngân hàng là bắt buộc, vì đó là con đường duy nhất để khoá thẻ và đòi lại tiền. Nếu đã mất tiền, nên trình báo cơ quan công an nơi cư trú kèm bộ bằng chứng; một số ngân hàng hoặc thủ tục về sau có thể cần tới việc bạn đã trình báo. Báo cho dịch vụ bị mạo danh qua kênh hỗ trợ chính thức để họ cảnh báo người dùng khác và yêu cầu gỡ trang giả. Báo trang giả cho cơ quan quản lý an toàn thông tin qua kênh tiếp nhận phản ánh chính thức của họ, và đánh dấu thư lừa đảo trong hộp thư.
Đừng trông đợi trình báo giúp bạn lấy lại tiền nhanh; việc lần ra kẻ gian thường lâu và khó. Mục đích của trình báo là để có hồ sơ chính thức, để cơ quan chức năng có thêm dữ liệu, và để những người sau bớt bị lừa.
Cũng hãy cẩn thận với những lời mời "lấy lại tiền bị lừa" xuất hiện sau đó, qua tin nhắn, cuộc gọi hay quảng cáo. Người vừa bị lừa là mục tiêu của đợt lừa thứ hai, dưới danh nghĩa luật sư, công an hay dịch vụ thu hồi tiền đòi phí trước. Cơ quan chức năng không thu phí để lấy lại tiền cho bạn qua tin nhắn.
Câu hỏi thường gặp
Mới nhập số thẻ nhưng chưa nhập mã xác thực thì có cần khoá thẻ không?
Có. Số thẻ, ngày hết hạn và mã bảo mật đủ để thực hiện một số giao dịch trực tuyến không đòi mã xác thực. Khoá thẻ và xin thẻ mới là cách an toàn nhất, dù phải cập nhật lại thẻ cho các khoản tự động khác.
Ngân hàng có hoàn lại tiền bị mất do tự nhập mã xác thực không?
Tuỳ quy định của ngân hàng, tổ chức thẻ và tình tiết cụ thể. Việc bạn tự nhập mã có thể khiến việc hoàn khó hơn, nhưng không có nghĩa là chắc chắn không được xem xét. Báo sớm, nói thật và có bằng chứng là những điều giúp hồ sơ của bạn nhiều nhất.
Đã khoá thẻ rồi có cần đổi mật khẩu tài khoản dịch vụ không?
Nếu trang giả có bắt bạn đăng nhập, thì có. Khoá thẻ chặn đường tiền qua thẻ, nhưng tài khoản dịch vụ và hộp thư vẫn có thể bị chiếm nếu kẻ gian đã có mật khẩu.
Có nên quay lại trang giả để chụp thêm bằng chứng không?
Không nên. Quay lại có thể khiến bạn nhập thêm thông tin hoặc tải phải tệp độc hại. Ghi địa chỉ trang dưới dạng chữ và dùng những ảnh chụp đã có là đủ cho việc trình báo.
Có người gọi tự xưng công an, hứa lấy lại tiền nếu đóng phí thì sao?
Đó gần như chắc chắn là lừa đảo lần hai. Cơ quan chức năng không thu phí qua điện thoại để thu hồi tiền. Không chuyển tiền, không cung cấp thêm thông tin, và chỉ làm việc với cơ quan công an qua trụ sở hoặc kênh chính thức.
Sau vụ này nên đổi cách trả tiền cho các gói đăng ký thế nào?
Cân nhắc dùng một thẻ riêng hạn mức thấp chỉ cho các khoản trực tuyến, bật thông báo mọi giao dịch, và tập thói quen chỉ xử lý thanh toán trong ứng dụng chính thức. Khi có thông báo đòi cập nhật thẻ, luôn tự mở ứng dụng để kiểm.