Một gói đám mây duy nhất là đủ cho đa số tệp hằng ngày, nhưng với ảnh gia đình không chụp lại được thì nên có thêm một bản sao thứ hai ở nơi khác. Bản sao đó không nhất thiết phải là gói đám mây thứ hai: một ổ cứng ở nhà, cập nhật vài tháng một lần, thường đủ và chi phí trải theo năm thấp hơn nhiều so với trả hai gói song song.
Câu hỏi ở đây là bạn sẵn sàng trả bao nhiêu mỗi năm để giảm khả năng mất ảnh, và trả theo cách nào thì hợp với nhà mình. Khác biệt giữa đồng bộ và sao lưu về mặt kỹ thuật bạn có thể đọc ở các trang chuyên về máy tính; bài này đặt ba phương án cạnh nhau theo tiền và theo công sức.
Rủi ro thật khi chỉ giữ ảnh ở một nơi
Gói đám mây của các dịch vụ lớn nhìn chung đáng tin về mặt hạ tầng. Rủi ro mất ảnh hiếm khi đến từ việc máy chủ của họ hỏng, mà đến từ phía người dùng: tài khoản bị chiếm và kẻ gian xoá dữ liệu, lỡ tay xoá rồi để quá thời hạn khôi phục, quên gia hạn vì thẻ hết hạn rồi dữ liệu bị xoá sau một thời gian, hoặc tài khoản bị khoá vì lý do nào đó mà bạn không lấy lại được.
Thêm một tình huống ít người nghĩ tới: người đứng tên tài khoản qua đời hoặc không còn khả năng quản lý, và cả nhà không ai biết cách vào. Kho ảnh chung của gia đình gắn với một tài khoản cá nhân là một điểm yếu, không phải vì công nghệ mà vì cách tổ chức.
Với tài liệu công việc, mất một bản thường có cách làm lại. Với ảnh cưới, ảnh con mới sinh, ảnh ông bà, mất là mất hẳn. Đó là lý do riêng nhóm dữ liệu này đáng để bạn trả thêm một khoản nhỏ cho bản sao thứ hai, còn phần lớn dữ liệu khác thì không cần.
Ba phương án đặt cạnh nhau
Bảng dưới so ba cách thường gặp. Chi phí ghi theo kiểu so sánh tương đối, vì giá gói và giá ổ cứng thay đổi; muốn có số cụ thể, hãy xem trang giá chính thức và giá cửa hàng lúc bạn mua.
| Phương án | Chi phí định kỳ | Công sức | Chống được gì |
|---|---|---|---|
| Chỉ một gói đám mây | một khoản mỗi tháng hoặc mỗi năm | gần như không | mất hoặc hỏng điện thoại |
| Hai gói đám mây khác nhà cung cấp | gần gấp đôi phương án một | thấp, nhưng phải trông hai tài khoản | thêm rủi ro một tài khoản bị khoá hoặc bị xoá |
| Một gói đám mây và một ổ cứng ở nhà | phương án một cộng tiền ổ cứng chia theo số năm dùng | vài tháng chép một lần | thêm rủi ro tài khoản, cả khi ngừng trả gói |
| Chỉ ổ cứng ở nhà, không đám mây | chỉ tiền ổ cứng | phải chép đều tay | ít: cháy, mất trộm, hỏng ổ là mất |
Phương án thứ ba thường cân bằng nhất cho gia đình: chi phí thêm không lặp lại mỗi tháng, và nó giữ được ảnh ngay cả khi một ngày nào đó bạn quyết định ngừng trả gói đám mây. Phương án hai hợp với người không muốn đụng tay vào ổ cứng và chấp nhận trả cao hơn. Phương án cuối cùng rẻ nhất nhưng dồn mọi rủi ro vào một món đồ nằm trong nhà.
Tính chi phí bản sao thứ hai theo năm
Ví dụ giả định: chị Thảo ở Hà Nội trả một gói đám mây khoảng 600.000 đồng mỗi năm. Nếu mua thêm gói tương tự ở nhà cung cấp khác, mỗi năm chị trả thêm khoảng 600.000 đồng nữa, tức trong năm năm là 3 triệu đồng. Nếu thay vào đó chị mua một ổ cứng gắn ngoài giá khoảng 1,5 triệu đồng và dùng được năm năm, chi phí trải ra là khoảng 300.000 đồng mỗi năm, chưa tính thời gian chép dữ liệu.
Phép tính này cho thấy hai điều. Thứ nhất, ổ cứng rẻ hơn tính theo năm, nhưng chỉ khi bạn thật sự chép dữ liệu vào đó đều đặn; một ổ cứng mua về rồi để trong ngăn kéo không chống được gì. Thứ hai, ổ cứng có tuổi thọ, nên phải coi nó như một khoản chi định kỳ dài hạn chứ không phải mua một lần là xong. Ghi vào sổ gói một dòng "ổ cứng sao lưu, mua năm nào, dự kiến thay năm nào" để nhớ.
Nếu dữ liệu ảnh nhỏ, cách tính có thể khác: bản sao thứ hai có khi chỉ là phần dung lượng miễn phí của một dịch vụ khác, dùng riêng cho các album quan trọng nhất. Khi đó chi phí thêm gần như bằng không, chỉ tốn công chọn ảnh.
Ai đứng tên kho ảnh chung của gia đình
Trong nhiều nhà, kho ảnh chung nằm trong tài khoản của một người, thường là người rành công nghệ nhất. Người đó trả tiền, giữ mật khẩu, và chỉ họ biết ảnh nằm ở đâu. Về mặt tiền bạc thì gọn, nhưng về mặt rủi ro thì đó là một điểm duy nhất: người đó đổi số điện thoại, mất quyền vào tài khoản, đi xa lâu ngày hoặc không may qua đời, cả nhà có thể mất lối vào kho ảnh.
Có vài cách giảm rủi ro này mà không tốn thêm nhiều. Một là dùng tính năng chia sẻ album hoặc thư viện chung mà nhiều dịch vụ có sẵn, để ảnh quan trọng xuất hiện trong tài khoản của ít nhất hai người. Hai là tìm hiểu tính năng liên hệ khẩn cấp hoặc người thừa kế tài khoản nếu dịch vụ có, và thiết lập nó ngay từ bây giờ. Ba là để bản sao thứ hai, tức ổ cứng ở nhà, ở chỗ mà người khác trong gia đình cũng biết và mở được.
Việc chia tiền cũng nên rõ ràng. Nếu anh chị em cùng góp tiền cho một gói gia đình, hãy thống nhất ai giữ quyền quản lý, ai được mời vào, và khi một người rút ra thì dữ liệu của họ chuyển đi đâu. Những thoả thuận nhỏ này nói trước thì nhẹ nhàng, để đến lúc có chuyện mới bàn thì thường căng.
Chỉ nhân đôi những gì không làm lại được
Tách kho ảnh thành hai nhóm. Nhóm một là những gì không thể chụp lại: ảnh cưới, ảnh con nhỏ, ảnh người thân đã mất, giấy tờ quan trọng đã chụp. Nhóm hai là phần còn lại: ảnh chụp màn hình, ảnh món ăn, ảnh trùng, video chưa xem lại bao giờ. Chỉ nhóm một cần bản sao thứ hai.
Ước lượng dung lượng nhóm một. Với nhiều gia đình, nhóm ảnh thật sự quý chỉ chiếm một phần nhỏ tổng kho. Khi bản sao thứ hai chỉ phải chứa phần này, nấc gói hoặc dung lượng ổ cứng cần thiết nhỏ đi rất nhiều.
Đặt lịch chép theo mùa. Thay vì chép liên tục, chọn vài mốc trong năm như sau Tết, sau kỳ nghỉ hè, cuối năm. Mỗi lần chép những album mới của nhóm một vào bản sao thứ hai.
Ghi chỗ cất và người biết. Ít nhất hai người trong nhà nên biết bản sao thứ hai nằm ở đâu và vào bằng cách nào. Bản sao mà chỉ một người biết thì vẫn là một điểm yếu.
Dọn trước khi nhân đôi. Ảnh trùng, ảnh chụp liên tiếp mười tấm giống nhau, ảnh mờ là những thứ làm cả hai nơi đều phình ra. Mỗi lần chép sang bản sao thứ hai là dịp tốt để bỏ bớt chúng, vì mỗi tấm thừa bạn đang trả tiền lưu hai lần.
Giữ cho bản sao thứ hai còn dùng được
Bản sao chỉ có giá trị khi lúc cần thì mở ra được. Một số thói quen đơn giản giúp việc trả tiền cho nó không thành vô ích:
- Mỗi năm một lần, mở thử vài tệp ngẫu nhiên trên bản sao để chắc chúng còn đọc được.
- Cất ổ cứng ở chỗ khô ráo, tránh nóng, và nếu được thì không để chung chỗ với máy tính chính, để một sự cố trong nhà không làm hỏng cả hai.
- Bật xác thực hai lớp cho mọi tài khoản đám mây đang giữ ảnh gia đình, vì rủi ro chiếm tài khoản lớn hơn rủi ro máy chủ hỏng.
- Đặt thẻ thanh toán dự phòng hoặc nhắc gia hạn trên lịch, để thẻ hết hạn không làm gói bị ngừng mà không ai biết.
- Khi đổi ổ cứng mới, chép xong và mở thử rồi mới bỏ ổ cũ.
- Đặt tên thư mục theo năm và sự kiện, ví dụ năm trước rồi tên dịp, để mười năm sau người khác trong nhà vẫn tìm được mà không cần hỏi bạn.
- Nếu dùng hai gói đám mây, ghi rõ trong sổ gói hai ngày gia hạn và thẻ nào trả cho từng gói, để không bao giờ cả hai cùng ngừng một lúc vì cùng một tấm thẻ hết hạn.
Những việc này mỗi năm chỉ tốn vài giờ, nhưng chúng quyết định khoản tiền bạn bỏ ra cho bản sao thứ hai có thật sự mua được sự an toàn hay không.
Khi nào một nơi là đủ
Không phải ai cũng cần bản sao thứ hai. Nếu kho ảnh của bạn chủ yếu là ảnh thường ngày, bạn không có nhu cầu giữ chúng lâu dài, hoặc những ảnh quan trọng đã được in ra và cất trong album giấy, thì một gói đám mây với xác thực hai lớp và thẻ thanh toán còn hạn là đủ hợp lý. Trả thêm tiền cho bản sao thứ hai lúc đó chỉ là mua thêm sự yên tâm mà bạn không thật cần.
Một trường hợp khác là khi dịch vụ đám mây bạn dùng đã có thùng rác giữ tệp đã xoá trong một khoảng thời gian, và bạn có thói quen kiểm tra định kỳ. Điều đó giảm bớt rủi ro lỡ tay xoá, nhưng không giảm rủi ro mất tài khoản. Vì vậy, nếu chọn một nơi, hãy dồn công sức vào bảo vệ tài khoản đó.
Còn nếu bạn đang giữ kho ảnh chung của cả đại gia đình, hay ảnh của con từ lúc mới sinh, thì một khoản nhỏ trải ra mỗi năm cho bản sao thứ hai là khoản đáng chi nhất trong cả danh sách gói lưu trữ.
Câu hỏi thường gặp
Ổ cứng gắn ngoài dùng được bao lâu thì nên thay?
Tuổi thọ phụ thuộc loại ổ, cách dùng và cách cất. Thay vì đoán số năm, hãy kiểm tra ổ mỗi năm một lần bằng cách mở thử tệp, và lên kế hoạch thay sau vài năm sử dụng hoặc ngay khi thấy dấu hiệu chậm, kêu lạ, lỗi đọc. Khi thay, chép sang ổ mới rồi mới bỏ ổ cũ.
Dùng hai tài khoản miễn phí của cùng một dịch vụ để có thêm chỗ có được không?
Về kỹ thuật thì nhiều người làm vậy, nhưng hai tài khoản cùng một nhà cung cấp không giảm được rủi ro bị khoá theo chính sách của nhà cung cấp đó, và dễ rối khi tìm ảnh. Bạn cũng cần đọc điều khoản dịch vụ xem việc tạo nhiều tài khoản để lách giới hạn có bị hạn chế không.
Ảnh đã đăng lên mạng xã hội có tính là một bản sao không?
Không nên tính. Mạng xã hội thường nén ảnh, bỏ bớt thông tin, và không cam kết giữ ảnh cho bạn lâu dài. Đó là nơi chia sẻ, không phải nơi lưu trữ.
In ảnh ra giấy có thay được bản sao thứ hai không?
Với một số ít ảnh quan trọng nhất, album giấy là một lớp bảo vệ tốt và không có phí định kỳ. Nhưng in toàn bộ kho ảnh thì tốn kém và không thực tế, nên in ảnh thường là bổ sung chứ không thay thế.
Nếu ngừng trả gói đám mây thì ảnh trên đó mất ngay không?
Thường không mất ngay, nhưng sẽ ngừng đồng bộ và sau một thời gian theo chính sách của dịch vụ có thể bị xoá. Trước khi ngừng trả, hãy tải ảnh về nơi khác. Phần thao tác chi tiết có ở bài hướng dẫn hạ gói trên trang Mặc Định.
Cả nhà dùng chung một tài khoản đám mây để tiết kiệm có ổn không?
Tiết kiệm được tiền nhưng rủi ro tập trung vào một mật khẩu, và mọi người thấy hết dữ liệu của nhau. Gói gia đình chia dung lượng cho nhiều tài khoản riêng thường là cách cân bằng hơn giữa tiền và quyền riêng tư.