Mỗi gói trả định kỳ của cửa hàng nên đứng tên một email và một số điện thoại thuộc về cửa hàng, do chủ quán nắm quyền cao nhất; người khác chỉ được cấp quyền dùng, không được nâng gói, đổi thẻ hay huỷ. Nghe đơn giản, nhưng ở phần lớn quán nhỏ, tài khoản phần mềm bán hàng, tên miền, camera, quảng cáo nằm rải rác trong email cá nhân của nhiều người, và chỉ lộ ra khi có người nghỉ việc.
Bài này giúp bạn sắp lại quyền trên các tài khoản dịch vụ: ai nên đứng tên, ai giữ mật khẩu, ai được làm những việc tốn tiền, và có một quy trình bàn giao khi nhân viên rời quán. Phần cuối có bảng phân quyền mẫu cho quán ba đến mười người.
Rắc rối thật khi tài khoản nằm trong tay một người
Tình huống phổ biến nhất: người làm quảng cáo cho quán đăng ký tên miền và trang bán hàng bằng email riêng của họ. Hai năm sau người đó nghỉ, email vẫn nhận thư gia hạn, còn quán thì không. Tên miền hết hạn, trang giới thiệu tắt, khách tìm không thấy. Muốn lấy lại phải nhờ người cũ hợp tác, mà không phải lúc nào cũng liên lạc được.
Tình huống thứ hai ngược lại: tài khoản đúng là của quán nhưng chỉ một người biết mật khẩu và mã xác thực gửi về điện thoại của người đó. Khi người đó ốm, đi xa hoặc đổi số, cả quán không đăng nhập được phần mềm bán hàng để sửa giá, không xuất được hoá đơn cho khách cần lấy gấp.
Tình huống thứ ba là có quá nhiều người cùng quyền cao nhất. Ai cũng có thể bấm nâng gói vì "thấy có tính năng hay", hoặc tắt gia hạn vì nghĩ quán không dùng. Đến kỳ thanh toán mới biết.
Còn một tình huống ít ai nghĩ tới: chủ quán là người duy nhất nắm mọi thứ, rồi một ngày phải nằm viện hoặc đi xa dài ngày. Người nhà muốn duy trì quán nhưng không biết tài khoản nào ở đâu, gói nào sắp gia hạn.
Ba tình huống có chung một gốc: quyền sở hữu, quyền dùng hằng ngày và quyền chi tiền bị trộn vào nhau. Tách ba thứ đó ra là gỡ được phần lớn rắc rối.
Ba lớp quyền nên tách riêng
Quyền sở hữu thuộc về cửa hàng. Tài khoản đăng ký bằng một email dùng riêng cho cửa hàng, do chủ quán tạo và giữ. Số điện thoại nhận mã xác thực là số của chủ quán hoặc một số dùng riêng cho cửa hàng, không phải số của nhân viên. Người đứng tên trên hợp đồng, hoá đơn là chủ hộ kinh doanh hoặc người được chủ hộ giao.
Quyền quản trị dành cho một đến hai người. Quản trị là được nâng hạ gói, đổi phương thức thanh toán, thêm bớt người dùng, xuất toàn bộ dữ liệu, huỷ gói. Thường chỉ chủ quán và một người tin cậy nhất, ví dụ người quản lý lâu năm hoặc người trong gia đình. Hai người để có người dự phòng, không hơn.
Quyền dùng hằng ngày theo đúng việc. Thu ngân cần bán hàng và in hoá đơn, không cần xem báo cáo lãi lỗ hay sửa giá vốn. Người chạy quảng cáo cần tạo chiến dịch trong giới hạn ngân sách, không cần đổi thẻ thanh toán. Hầu hết phần mềm có sẵn vai trò; nếu phần mềm chỉ có một tài khoản dùng chung, hãy coi đó là điểm trừ khi xét gia hạn.
Mỗi người một tài khoản riêng. Dùng chung một tên đăng nhập cho cả quán thì không biết ai đã sửa gì, và khi một người nghỉ phải đổi mật khẩu cho tất cả. Phần lớn gói cho cửa hàng tính tiền theo số người dùng, nên hãy tính đúng số người thật cần, không mở thừa.
Bảng phân quyền mẫu cho quán ba đến mười người
Bảng dưới là điểm khởi đầu, bạn chỉnh theo quán mình. Chữ "có" nghĩa là được làm, "xem" là chỉ xem, ô trống là không được:
| Việc | Chủ quán | Quản lý | Thu ngân | Người làm quảng cáo |
|---|---|---|---|---|
| Đăng ký gói mới, nhập thẻ thanh toán | có | |||
| Nâng hoặc hạ gói, huỷ gói | có | đề xuất | ||
| Thêm hoặc khoá người dùng | có | có | ||
| Bán hàng, in hoá đơn bán lẻ | có | có | có | |
| Xuất hoá đơn điện tử | có | có | theo phân công | |
| Xem báo cáo doanh thu | có | có | xem ca của mình | |
| Tạo chiến dịch quảng cáo | có | xem | có, trong trần ngân sách | |
| Xuất toàn bộ dữ liệu | có |
Hai dòng cần giữ chặt nhất là đăng ký gói mới và xuất toàn bộ dữ liệu. Dòng đầu là nơi tiền đi ra; dòng sau là nơi danh sách khách, giá vốn, doanh thu của quán có thể rời khỏi quán.
Ghi quyền vào sổ gói, không để trong đầu một người
Bảng phân quyền chỉ có ích khi được ghi lại cạnh từng gói. Thêm vào sổ gói của quán vài cột sau, mỗi lần cấp hay thu quyền thì sửa ngay dòng đó:
- Email và số điện thoại đứng tên tài khoản, ghi đủ, để khi cần khôi phục biết ngay mã gửi về đâu.
- Tên những người có quyền quản trị, tối đa hai người, kèm ngày cấp.
- Tên những người dùng hằng ngày và vai trò của họ trong phần mềm, để đối chiếu khi có người nghỉ.
- Nơi cất mã dự phòng, chỉ ghi "phong bì ở quán" hay "két ở nhà", không ghi bản thân mã vào sổ.
- Cách chuyển quyền sở hữu của nhà cung cấp đó nếu bạn đã tìm hiểu, để lúc gấp khỏi phải mò lại.
Sổ này chứa thông tin nhạy cảm của quán. Đừng để nó trong máy tính quầy mà ai cũng mở được; nếu là bảng tính trên mạng, chỉ chia sẻ cho chủ quán và người quản trị thứ hai.
Quy trình bàn giao khi nhân viên nghỉ việc
Đừng chờ đến ngày cuối. Khi một người báo nghỉ, làm lần lượt các bước sau và đánh dấu vào sổ gói:
- Mở sổ gói, lọc những dòng có tên người đó ở cột người dùng chính hoặc cột tài khoản đứng tên.
- Với tài khoản đứng tên người đó: chuyển quyền sở hữu sang email của cửa hàng trong lúc người đó còn làm. Nhiều dịch vụ có chức năng chuyển chủ tài khoản hoặc thêm quản trị viên rồi gỡ người cũ; nếu không có, liên hệ bộ phận hỗ trợ của nhà cung cấp kèm hoá đơn chứng minh cửa hàng là bên trả tiền.
- Với tài khoản người đó chỉ là người dùng: khoá hoặc xoá đúng ngày cuối, không để sang tuần sau.
- Đổi mật khẩu những tài khoản dùng chung mà người đó từng biết, kể cả mật khẩu wifi quầy nếu cần.
- Gỡ số điện thoại và thiết bị của người đó khỏi phần xác thực hai lớp.
- Kiểm lại xem có gói nào người đó tự trả bằng tiền riêng không; nếu quán muốn giữ, chuyển sang thẻ của quán trước kỳ thanh toán kế tiếp.
Quy trình này cũng dùng được khi chính chủ quán giao lại việc cho người khác trong nhà, ví dụ chuyển quán cho con quản lý. Khi đó chuyển cả quyền sở hữu, không chỉ đưa mật khẩu.
Mật khẩu và xác thực hai lớp ở quy mô quán nhỏ
Quán nhỏ không cần hệ thống phức tạp, nhưng cần ba thói quen. Một là mỗi tài khoản một mật khẩu khác nhau và đủ dài; một câu ngắn quen thuộc với chủ quán dễ nhớ hơn chuỗi ký tự lộn xộn mà vẫn khó đoán. Hai là bật xác thực hai lớp cho những tài khoản có quyền chi tiền: phần mềm bán hàng, tên miền, quảng cáo, email của cửa hàng. Ba là có chỗ cất mã dự phòng.
Mã dự phòng là dãy mã một lần mà nhiều dịch vụ cấp khi bật xác thực hai lớp, dùng khi mất điện thoại. In ra, bỏ phong bì, cất cùng giấy tờ quan trọng của quán. Một bản ở quán, một bản ở nhà chủ quán. Nếu dùng ứng dụng quản lý mật khẩu, hãy chọn loại cho phép chia sẻ có kiểm soát và vẫn giữ một bản giấy cho email cửa hàng, vì email là chìa khoá mở lại mọi thứ khác.
Với quán có nhiều người dùng chung một máy tính bảng ở quầy, hãy đặt khoá màn hình và cho phần mềm tự đăng xuất sau một thời gian không dùng. Nhiều sai sót "không biết ai làm" bắt nguồn từ việc ca sau dùng luôn phiên đăng nhập của ca trước.
Đừng gửi mật khẩu qua tin nhắn nhóm của quán. Tin nhắn ở lại trong điện thoại của mọi người, kể cả người đã nghỉ. Nếu bắt buộc phải gửi, gửi riêng cho đúng người và đổi mật khẩu sau khi xong việc.
Chú ý đến thư và tin nhắn giả danh nhà cung cấp báo "gói sắp hết hạn, đăng nhập để gia hạn". Người có quyền thanh toán chỉ gia hạn bằng cách tự mở ứng dụng hoặc trang quản trị quen dùng, không bấm vào đường dẫn trong thư.
Khi tranh chấp quyền tài khoản không tự gỡ được
Có những trường hợp người cũ không chịu bàn giao, hoặc tên miền, trang bán hàng đứng tên người khác từ đầu và bây giờ hai bên không thống nhất ai là chủ. Việc đầu tiên là gom chứng cứ: hoá đơn, sao kê cho thấy cửa hàng là bên trả tiền, tin nhắn giao việc, hợp đồng lao động hoặc thoả thuận dịch vụ nếu có. Sau đó liên hệ bộ phận hỗ trợ của nhà cung cấp, trình bày ngắn gọn và đính kèm chứng cứ.
Mỗi nhà cung cấp có quy trình riêng để xác minh chủ tài khoản, và không phải lúc nào cũng đứng về phía bên trả tiền nếu tên đăng ký là người khác. Vì vậy phòng trước vẫn hơn: đăng ký mọi gói của quán bằng tên và email của quán từ ngày đầu.
Nếu đã đến mức hai bên tranh chấp về quyền sở hữu, về tài sản hay về dữ liệu khách hàng, đó là vụ việc cụ thể cần người có chuyên môn xem giấy tờ. Bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để biết hướng xử lý phù hợp với hồ sơ của mình trước khi làm bước tiếp theo.
Câu hỏi thường gặp
Có nên dùng email cá nhân của chủ quán để đăng ký dịch vụ cho cửa hàng?
Dùng được nếu quán rất nhỏ và chỉ một mình chủ quán quản lý, nhưng về lâu dài nên tạo một email riêng cho cửa hàng. Email riêng giúp tách thư dịch vụ khỏi thư cá nhân, dễ giao cho người khác khi cần và gọn khi sang nhượng quán.
Phần mềm chỉ cho một tài khoản đăng nhập thì phân quyền thế nào?
Không phân quyền được trong phần mềm, nên phải bù bằng cách khác: hạn chế người biết mật khẩu, đổi mật khẩu khi có người nghỉ và kiểm báo cáo thường xuyên. Khi tới kỳ gia hạn, hãy cân nhắc gói hoặc phần mềm có nhiều vai trò người dùng.
Chủ quán không rành công nghệ thì có nên giao hết quyền quản trị cho con hoặc quản lý?
Có thể giao việc vận hành, nhưng quyền sở hữu nên vẫn nằm ở email và số điện thoại do chủ quán kiểm soát. Người được giao làm quản trị viên thứ hai. Như vậy chủ quán vẫn lấy lại được mọi thứ nếu có thay đổi.
Người làm quảng cáo thuê ngoài có nên được nhập thẻ thanh toán của quán?
Không nên. Thẻ thanh toán do chủ quán nhập vào tài khoản quảng cáo của quán, rồi cấp cho người thuê ngoài quyền tạo và chỉnh chiến dịch. Đặt thêm trần chi tiêu trong tài khoản để không vượt ngân sách đã thoả thuận.
Mất điện thoại nhận mã xác thực thì làm gì trước?
Dùng mã dự phòng đã cất để đăng nhập email cửa hàng trước, rồi lần lượt các tài khoản có quyền chi tiền, đổi thiết bị nhận mã. Đồng thời báo nhà mạng khoá số nếu nghi bị lấy cắp, và kiểm sao kê thẻ của quán trong vài ngày sau.
Khi sang nhượng quán, tài khoản dịch vụ xử lý thế nào?
Liệt kê từ sổ gói những dịch vụ người mua sẽ tiếp tục dùng và những dịch vụ chủ cũ huỷ. Gói tiếp tục thì chuyển quyền sở hữu theo quy trình của nhà cung cấp, kèm xuất dữ liệu cần giữ cho cả hai bên. Điều kiện chuyển giao nên ghi trong thoả thuận sang nhượng.