Một quán nhỏ hôm nay thường trả đều đặn cho năm đến mười gói dịch vụ mà chủ quán không nhớ hết: phần mềm bán hàng, hoá đơn điện tử, tên miền, camera lưu đám mây, gói nhạc, gói quảng cáo, bộ ứng dụng văn phòng. Mỗi khoản nhìn riêng thì nhỏ, nhưng cộng lại thành một dòng chi phí cố định ngang tiền điện hoặc một phần lương nhân viên, và nó bị trừ cả trong tháng vắng khách.
Cách quản lý gọn nhất là một cuốn sổ gói riêng cho cửa hàng, tách khỏi gói cá nhân của gia đình. Bài này đi qua việc tìm đủ các gói đang trả, sổ cần những cột nào, cách quy mọi kỳ hạn về một con số hằng tháng, và lịch rà soát mỗi quý để cắt bớt những thứ không còn dùng.
Vì sao gói định kỳ của quán dễ phình mà không ai để ý
Gói trả định kỳ khác hoá đơn nhập hàng ở chỗ nó không đi qua tay người mua hằng ngày. Tiền nguyên liệu được đếm khi giao, được so với giá chợ, được bàn khi đắt lên. Còn gói phần mềm thì đăng ký một lần, gắn thẻ hoặc tài khoản ngân hàng, rồi tự trừ mỗi tháng hoặc mỗi năm. Sau vài lần như vậy, không ai còn nhớ khoản đó vì sao có.
Nguyên nhân thứ hai là mỗi gói do một người khác nhau đăng ký. Chủ quán mua phần mềm bán hàng, con trai mua tên miền để làm trang giới thiệu, người quản lý ca đăng ký gói nhạc cho đỡ buồn, người làm quảng cáo bật gói đẩy tin. Không có một người nào nhìn thấy toàn bộ.
Nguyên nhân thứ ba là giá lên từng chút. Nhiều nhà cung cấp tặng giá ưu đãi năm đầu, sang năm thứ hai gia hạn theo giá niêm yết, hoặc tính thêm khi cửa hàng vượt số đơn, số người dùng, số camera. Một khoản tăng nhỏ không đủ làm ai giật mình, nhưng năm khoản cùng tăng thì khác.
Cuối cùng, quán nhỏ thường đóng cửa, đổi mặt hàng, chuyển địa điểm mà quên huỷ gói của địa điểm cũ. Camera của chi nhánh đã trả mặt bằng vẫn lưu đám mây, tên miền của thương hiệu đã đổi vẫn gia hạn. Đó là những khoản trả cho thứ không còn tồn tại.
Tìm đủ các gói cửa hàng đang trả: lục ở năm chỗ
Trước khi lập sổ, cần gom đủ danh sách. Đừng dựa vào trí nhớ; hãy lục lần lượt các nơi tiền đi ra và nơi nhà cung cấp gửi thư báo. Mỗi chỗ thường lộ ra vài gói mà chỗ khác không có:
- Hộp thư điện tử của cửa hàng và của chủ quán. Tìm các thư có chữ "gia hạn", "hoá đơn", "biên nhận", "kỳ thanh toán", "sắp hết hạn". Nhà cung cấp phần mềm, tên miền, lưu trữ website gần như đều gửi thư nhắc trước kỳ.
- Sao kê tài khoản ngân hàng và thẻ dùng cho cửa hàng. Lọc những khoản lặp lại cùng số tiền, cùng tên người nhận theo tháng hoặc theo năm. Cách dò sao kê từng bước nằm ở bài riêng trên trang; ở đây chỉ cần ghi ra tên và số tiền.
- Ví điện tử và tài khoản trên kho ứng dụng của điện thoại dùng ở quầy. Nhiều ứng dụng nhỏ như gói nhạc, gói chỉnh ảnh món ăn, ứng dụng chấm công trừ qua đây.
- Hoá đơn giấy và hoá đơn điện tử nhận về. Dịch vụ trong nước thường xuất hoá đơn cho cửa hàng; xếp chúng theo nhà cung cấp là thấy ngay khoản nào lặp lại.
- Hỏi từng người trong quán. Một câu đơn giản: "Có ai đang trả tiền cho ứng dụng hay dịch vụ nào phục vụ quán không, kể cả trả bằng tiền riêng rồi xin lại?" Câu này hay lộ ra các khoản nhân viên tự ứng trước.
Sau bước này, bạn thường có danh sách dài hơn mình nghĩ. Đừng huỷ gì vội; việc đầu tiên chỉ là ghi đủ.
Sổ gói của cửa hàng cần những cột nào
Một trang bảng tính hoặc một trang sổ tay đều được. Điều quan trọng là mỗi gói một dòng và đủ các cột dưới đây; thiếu cột nào thì về sau sẽ phải đi hỏi lại:
| Cột | Ghi gì | Vì sao cần |
|---|---|---|
| Tên gói và nhà cung cấp | Tên dịch vụ, tên gói đang dùng | Phân biệt gói cơ bản với gói nâng cao của cùng một bên |
| Việc nó làm cho quán | Bán hàng, xuất hoá đơn, lưu camera… | Lộ ra hai gói cùng làm một việc |
| Số tiền mỗi kỳ và kỳ hạn | Tháng, quý hay năm | Để quy về một con số hằng tháng |
| Ngày trừ tiền hoặc ngày hết hạn | Ngày cụ thể | Để nhắc trước kỳ và để dồn tiền |
| Trả bằng gì | Thẻ nào, tài khoản nào | Khi đổi thẻ, biết gói nào sẽ lỗi thanh toán |
| Tài khoản đứng tên ai | Email, số điện thoại đăng ký | Biết ai có quyền huỷ, ai nhận thư nhắc |
| Người dùng chính | Ai trong quán dùng hằng ngày | Hỏi đúng người khi xét giữ hay bỏ |
| Ngày rà lần cuối | Ngày bạn xem lại dòng này | Biết dòng nào lâu rồi không ai xét |
Cột "tài khoản đứng tên ai" là cột hay bị bỏ trống nhất và cũng gây rắc rối nhất khi nhân viên nghỉ việc. Nếu chưa biết, hãy ghi "chưa rõ" bằng chữ đậm để nhớ mà truy.
Quy mọi gói về một con số hằng tháng
Gói tháng, gói quý, gói năm và gói hai năm không so được với nhau nếu để nguyên. Cách đơn giản là chia số tiền mỗi kỳ cho số tháng của kỳ đó, ghi vào cột "quy ra tháng". Gói năm trả một lần cũng phải chia ra, vì nó vẫn là chi phí của từng tháng bạn mở cửa.
Ví dụ giả định: một quán cà phê nhỏ trả phần mềm bán hàng theo tháng 300 nghìn đồng, gói hoá đơn điện tử mua một lần 1,2 triệu đồng dùng khoảng một năm, tên miền và lưu trữ website 1,8 triệu đồng mỗi năm, gói camera đám mây 150 nghìn đồng mỗi tháng, gói nhạc cho cửa hàng 200 nghìn đồng mỗi tháng. Quy về tháng: 300 + 100 + 150 + 150 + 200 = 900 nghìn đồng. Con số này chưa có quảng cáo.
Có con số tháng rồi, hãy đặt nó cạnh doanh thu bình quân một tháng và cạnh tiền mặt bằng. Không có tỷ lệ chuẩn nào cho mọi quán, nhưng việc đặt cạnh nhau giúp bạn thấy khoản này đang nặng hay nhẹ so với quy mô. Quán bán mang đi trong hẻm và quán có phòng lạnh ở mặt đường chịu được mức khác nhau.
Hãy cộng thêm một dòng "gói năm sắp gia hạn trong 60 ngày tới". Đây là khoản tiền lớn rơi vào một ngày, dễ làm hụt tiền mặt nếu trùng tháng đóng tiền nhà. Biết trước hai tháng là đủ để dồn tiền hoặc quyết định đổi gói trước khi bị trừ.
Tách khoản cố định thật với khoản co giãn theo doanh thu
Không phải gói nào trong sổ cũng cố định như nhau. Có khoản trả đúng một số tiền bất kể tháng đó bán được bao nhiêu, như tên miền, gói nhạc, gói camera tính theo số máy. Có khoản tăng giảm theo mức bán: phần mềm bán hàng tính theo số đơn, gói hoá đơn điện tử dùng hết thì phải mua thêm, phí trên mỗi giao dịch thanh toán, gói quảng cáo đặt theo ngân sách ngày.
Nên thêm một cột nhỏ ghi "cố định" hoặc "theo mức bán". Lý do: khi tính tháng vắng khách tệ nhất mà quán vẫn phải trả, chỉ cộng nhóm cố định. Con số đó là phần quán gánh dù đóng cửa nửa tháng, và là con số nên giữ sẵn trong quỹ tiền mặt.
Ngược lại, nhóm theo mức bán là chỗ dễ bất ngờ trong tháng đông khách: đơn tăng gấp rưỡi thì một số gói tự nhảy bậc. Ví dụ giả định: phần mềm tính gói cơ bản đến một mức đơn nhất định, vượt mức thì tự chuyển gói trên từ kỳ sau. Hãy ghi ngưỡng đó vào cột ghi chú để biết trước, và xem điều khoản của nhà cung cấp nói gì về việc tự nâng gói hay chỉ gửi thông báo.
Với gói quảng cáo, không nên để nó nằm lẫn trong nhóm cố định. Đây là khoản bạn chủ động bật tắt, nên ghi riêng một dòng trần ngân sách tháng và người chịu trách nhiệm theo dõi.
Lịch rà sổ gói của quán mỗi quý
Sổ gói chỉ có ích nếu được mở lại. Đặt một buổi cố định mỗi quý, ví dụ tuần đầu của tháng 1, 4, 7, 10, và đi theo thứ tự sau:
- Đối chiếu sổ với sao kê ba tháng gần nhất: khoản nào bị trừ mà chưa có trong sổ thì thêm vào, khoản nào trong sổ mà không thấy trừ thì kiểm xem đã huỷ thật hay thẻ bị lỗi.
- Với từng dòng, hỏi người dùng chính một câu: "Ba tháng qua dùng nó vào việc gì?" Không trả lời được thì đánh dấu để xét bỏ.
- Tìm hai gói cùng làm một việc, ví dụ hai nơi lưu ảnh, hai ứng dụng chấm công. Giữ một.
- Xem ngày gia hạn của các gói năm trong quý tới, quyết định trước là gia hạn, hạ gói hay đổi bên khác.
- Ghi ngày rà vào cột cuối của từng dòng và cập nhật con số tổng tháng.
Ba mươi phút mỗi quý là đủ với quán dưới mười gói. Quán có nhiều chi nhánh nên làm sổ riêng cho từng chi nhánh rồi cộng lại, để khi đóng một chi nhánh biết ngay phải huỷ những gì.
Những sai lầm hay gặp khi quản lý gói của quán
Trộn gói cá nhân với gói cửa hàng. Gói xem phim của gia đình nằm chung thẻ với phần mềm bán hàng thì sổ sách cửa hàng không bao giờ sạch. Tách thẻ hoặc tài khoản dùng cho cửa hàng ngay khi có thể.
Chỉ nhìn số tiền mỗi tháng mà bỏ qua điều kiện tăng giá. Nhiều gói tính theo số đơn, số người dùng, số thiết bị hoặc dung lượng. Ghi điều kiện này vào cột ghi chú, vì quán đông lên là tiền gói cũng tự tăng.
Để gói năm tự gia hạn mà không xem lại. Gói năm có lợi khi chắc chắn dùng hết năm. Quán đang tính chuyển chỗ hoặc đổi mô hình thì nên cân nhắc trả theo tháng trong giai đoạn chưa chắc.
Huỷ vội khi chưa lấy dữ liệu ra. Phần mềm bán hàng, hoá đơn điện tử, camera đều giữ dữ liệu của quán. Trước khi huỷ phải xuất dữ liệu cần giữ; bài riêng về đổi nhà cung cấp trên trang nói kỹ chỗ này.
Coi chuyện thuế của dịch vụ nước ngoài là việc của người khác. Một số gói mua của nhà cung cấp nước ngoài có cách xử lý hoá đơn và thuế khác dịch vụ trong nước. Phần này có bài riêng ở trang chuyên về thuế giá trị gia tăng; với quán của bạn, cách chắc nhất là hỏi cơ quan thuế quản lý hoặc người làm kế toán cho quán.
Câu hỏi thường gặp
Sổ gói của quán nên làm trên giấy hay bảng tính?
Cái nào bạn chịu mở lại mỗi quý thì dùng cái đó. Bảng tính tiện cộng tổng và lọc theo ngày gia hạn, sổ giấy hợp với người không quen máy. Quan trọng là đủ cột, mỗi gói một dòng và có ngày rà lần cuối.
Gói mua một lần dùng cả năm có cần ghi vào sổ không?
Có. Gói hoá đơn điện tử theo số lượng hay tên miền trả theo năm vẫn là chi phí định kỳ, chỉ là kỳ dài hơn. Ghi số tiền, chia ra tháng và ghi ngày dự kiến hết để biết lúc nào phải chi lại.
Nhân viên tự trả một gói rồi xin hoàn tiền thì ghi thế nào?
Ghi như mọi gói khác, cột trả bằng gì ghi rõ là tiền riêng của ai. Tốt hơn là chuyển gói đó sang thẻ hoặc tài khoản của cửa hàng, để khi người đó nghỉ việc gói không bị gián đoạn và cửa hàng vẫn giữ quyền quản lý.
Bao lâu thì nên rà lại toàn bộ sổ gói?
Mỗi quý một lần là nhịp hợp với quán nhỏ. Ngoài ra nên rà ngay khi có thay đổi lớn như mở thêm điểm bán, đóng chi nhánh, đổi mô hình kinh doanh, hoặc khi một người giữ nhiều tài khoản dịch vụ nghỉ việc.
Chi phí gói định kỳ có phải là chi phí hợp lý khi tính thuế không?
Điều đó phụ thuộc cách quán đang kê khai thuế, chứng từ có hợp lệ hay không và quy định hiện hành, vốn thay đổi nhiều trong mấy năm gần đây với hộ kinh doanh. Hãy giữ hoá đơn, chứng từ thanh toán đầy đủ và hỏi cơ quan thuế quản lý hoặc người làm kế toán cho quán.
Quán có nhiều chi nhánh thì làm một sổ hay nhiều sổ?
Nên làm một sổ chung nhưng thêm cột chi nhánh, hoặc mỗi chi nhánh một trang rồi có một trang tổng. Cách này giúp tính chi phí cố định riêng từng điểm bán và biết ngay phải huỷ những gói nào khi một chi nhánh ngừng hoạt động.